Bài đọc thêm số 1 - Hồi Đáp Sinh Học Trong Thiền
Lời mở đầu
Từ năm 1995, hướng dẫn tu học ở các lớp Thiền Căn Bản, chúng tôi luôn luôn có soạn Bài Đọc Thêm kèm theo bài giảng.
Chủ đích của Bài Đọc Thêm là chúng tôi nhắm giúp thiền sinh có thêm kiến thức về bài giảng. Nay nhận thấy những bài
này có nhiều tác dụng hữu ích đối với quí vị mới bắt đầu đi vào Thiền, chúng tôi cho in kèm theo bài giảng. Nếu thấy
cần có thêm kiến thức Thiền học, Phật học, và Khoa học, hay cần nhớ lại bài học, quí vị có thể xem Bài Đọc Thêm,
còn nếu thấy đủ thì không cần xem thêm.
Thầy Thích Thông Triệt
MỞ ĐẦU - QUAN NIỆM MỚI
Trong cuộc sống hiện nay, chúng ta đối đầu nhiều vấn đề phức tạp hơn nhiều thế kỷ về trước. Mỗi cá nhân đều mang nhiều
trách nhiệm đối với nơi mà mình đương sinh sống. Nhưng cũng trong cuộc sống hiện nay, chúng ta có nhiều lãnh vực
tiến bộ hơn nhiều thế kỷ về trước, nhất là những lãnh vực khoa học thuộc Vật lý, Y khoa, Không gian, Vũ trụ, Não học,
Cơ thể học... Do đó, trong bối cảnh sinh hoạt Thiền hiện nay, chúng ta không đóng khung mình lại theo khuynh hướng
tự kỷ ám thị. Chúng ta cần đặt vị trí của mình vào môi trường sinh hoạt của hoàn cảnh để kịp thời ứng phó và thích
nghi theo nhịp phát triển của nền văn minh hiện đại. Đây là quan niệm mới về học và thực hành thiền của chúng ta
trước trào lưu tiến hóa của con người trong kỷ nguyên mới của thế kỷ 21.
LẬP TRƯỜNG MỚI
Thiền học Đông phương sẽ không đứng riêng với nếp sinh hoạt con người trong từng thời đại. Nó cũng không còn là vấn
đề bí hiểm, khó lãnh hội như những thế kỷ về trước. Nó là một Khoa học như những môn khoa học khác trên thế gian,
nhưng khác với các môn khoa học khác trên thế gian là nó thuộc về tâm linh. Nó khai triển năng lực Biết để phục vụ
nhân sinh (human life) trong những hoàn cảnh và môi trường sống khác nhau, chứ không khai triển năng lực Ý thức, Ý căn,
hay Trí năng. Do đó, chúng ta cần đứng trên lập trường mới: lập trường Khoa học Tâm linh Thực nghiệm. Có đứng trên lập
trường này, chúng ta mới cụ thể hóa truyền thống nồng cốt của Thiền học Đông phương là mang lại hài hòa cho nhân
sinh trong bối cảnh sống mới của xã hội hiện nay hay của nền văn minh của thế kỷ 21.
NGUYÊN LÝ TÁC ĐỘNG - TÁC DỤNG
Đại cương, lập trường này được thiết lập trên 3 chủ điểm:
- Thứ nhất, qua bước tiến trong nhiều lãnh vực của khoa học Tây phương có liên hệ đến sinh hoạt tâm linh, chúng ta
cần mượn phương tiện này của Khoa học để đối chiếu sự học và thực hành thiền của chúng ta. Chúng ta cần biết rõ tác
dụng của việc thực hành thiền trong 4 tư thế đi-đứng-nằm-ngồi đối với nội tạng (gan, tim, phổi, thận, tụy, lá lách,
bao tử, rưột, và khí huyết), tâm tánh, và trí tuệ con người xảy ra như thế nào trong tiến trình thực hành đó? Thực
hành đúng thì đưa đến gì cho thân, tâm, và trí tuệ? Thực hành sai, đưa đến gì cho thân, tâm, và trí tuệ? Nhưng, thế
nào là đúng? Thế nào là sai?
Thí dụ, thông thường khi thực hành, ta được vị thiện tri thức hướng dẫn cách sử dụng mắt, tai, mũi, lưỡi, da, hoặc ý
để thực tập chủ đề nào đó, ta cần được giải thích rõ đại cương về những nguyên tắc sử dụng các căn để thực tập các
chủ đề đuợc rút ra từ trong kinh, luận chúng tác động như thế nào đến não bộ, đến hệ thống viền não, và tạo ra ảnh
hưởng gì đến tuyén nội tiết, đến hệ thần kinh, và cụ thể nhất là đến tim, thận, gan, máu, và tâm trí? Dù chỉ là đại
cương, nhưng nếu hiểu được như vậy cũng có lợi ích cho ta. Ta sẽ kịp thời tránh những cách thực hành đưa đến gây rối
loạn những chức năng nội tạng hay gây hại cho não bộ, làm cho tâm tánh không bình thường. Hoặc cụ thể hơn, ta nắm
được tác dụng những kỹ thuật thực tập hay dụng công đó đưa đến điều chỉnh bệnh nội tạng, phục hồi ký ức, chữa bệnh
thần kinh ra sao. Có như thế, ta mới nhận ra Thiền có lợi ích thiết thực cho con người, ngay sau khi ta thực hành
trong thời gian ngắn. Ta không chờ đợi kết quả trong nhiều tháng, nhiều năm. Ta sẽ kinh nghiệm liền ngay sau khi thực
tập đúng chiêu thức hay đúng kỹ thuật. Qua đó, ta sẽ hăng hái dấn thân mà không sợ bị tẩu hỏa nhập ma.
- Thứ hai, khi cơ thể khỏe mạnh, tâm sẽ được an lạc, thanh thản. Ý nghĩ, tình cảm, và hành vi của cá nhân sẽ không
còn bị xáo trộn trước môi trường sinh hoạt hằng ngày nữa. Năng suất làm việc của thân sẽ vừa lên cao mà tâm cũng
không gây phiền toái cho môi trường chung quanh. Vì khi hành thiền có kết quả tốt, nhận thức của ta đã đổi mới, nhân
cách của ta cũng tự chuyển đổi theo nhận thức mới đó. Tất nhiên, sinh hoạt gia đình và xã hội của ta sẽ được hài hòa
hơn, an ninh và trật tự xã hội sẽ được ổn định hơn. Vì thân và tâm của ta đã thật sự hài hòa. Ta không còn gây xáo
trộn gia đình, không còn làm mất trật tự, an ninh trong sinh hoạt xã hội, trong cộng đồng. Còn thực hành sai, an ninh
gia đình và xã hội sẽ bị xáo trộn. Lý do là ý nghĩ, tình cảm, và hành vi của ta không phù hợp với tinh thần đạo đức,
từ-bi, và trí tuệ theo Thiền Phật giáo. Thân ta nay đau mai ốm. Ta sẽ trở thành mối lo cho gia đình và xã hội.
- Thứ ba, khi thực hành có kết quả tốt, thực sự do Tâm đã áp dụng đúng Pháp, đúng Kỹ thuật. Lý và hành đã khế hợp
nhau. Đây là nguyên lý thực tiễn trong Thiền. Qua đó, tác dụng sinh học (Bioaction) mới được tạo ra bên trong não bộ,
thần kinh, máu, và các tuyến nội tiết. Đó là những tác động dây chuyền trong não bộ, trong thần kinh, và trong hệ
thống tuyến nội tiết. Những tác động dây chuyền này làm tiết ra chất nước hóa học có lợi cho thân-tâm, và trí tuệ
tâm linh. Ta thực sự chứng nghiệm những mức độ chuyển hóa tâm, điều chỉnh bệnh tật trong thân, hài hòa thân-tâm, hài
hòa với môi trường chung quanh, và những mức độ phát huy tuệ trí qua giáo lý mà ta đã ngộ, đã nhận ra, hay đã hiểu
biết rõ ràng.
Hồi đáp sinh học (Biofeedback) trong Thiền dựa trên cơ sở này. Chứng nghiệm giáo lý cũng dựa trên cơ sở này. Đây là
nguyên lý nhân quả theo qui luật tác động-tác dụng trong Thiền.
Nếu đã ngộ được Pháp, tức chân lý mà không thực hành, ta sẽ không bao giờ thể nhập được điều mà ta đã ngộ.
Không thể nhập, ta sẽ không bao giờ chứng nghiệm thực sự về Pháp đó trên thân, tâm, nhận thức, và trí tuệ tâm linh của ta.
SỰ LIÊN KẾT CHẶT CHẼ
Do đó, nếu đã ngộ được Pháp, tức chân lý mà không thực hành, ta sẽ không bao giờ thể nhập được điều mà ta đã ngộ.
Không thể nhập, ta sẽ không bao giờ chứng nghiệm thực sự về Pháp đó trên thân, tâm, nhận thức, và trí tuệ tâm linh
của ta. Khi không chứng nghiệm, việc thực hành thiền của ta chẳng những không mang lại lợi ích thiết thực gì cho ta
mà còn gây ra bệnh "cống cao ngã mạn" và xáo trộn môi trường sinh hoạt trong xã hội, trong cộng đồng. Bệnh "cống cao
ngã mạn" là bệnh tự đề cao mình, khinh chê người khác về sự hiểu biết và sự dụng công tu tập Thiền của mình.
Giống như người biết mình có hòn ngọc quí chôn dưới đất mà không chịu nỗ lực đào lên để lấy. Cứ khoe rằng trong nhà
có của báu, có vàng bạc, kim cương, nhưng số đó còn ở dưới đất. Như vậy, suốt đời người đó sẽ không bao giờ cảm nhận
được của báu đó thực sự như thế nào. Cũng vậy, ngộ lý giống như ta biết mình có hòn ngọc quí còn chôn dưới đất mà
chưa đào lên để lấy. Còn thể nhập lý là ta phải tự mình ra sức đào để lấy cho được hòn ngọc đó. Khi đã lấy được, ta
mới nhận rõ và đầy đủ về hòn ngọc: từ màu sắc, hình thể, đến trọng lượng, và những cảm giác khác nhau của ta về hòn
ngọc qua mắt, tay, và nhận thức khi ta có hòn ngọc đó trong tay. Ta thực sự kinh nghiệm về hòn ngọc đó. Sự chứng đạt
chân lý cũng y như thế. Thông qua thể nhập, rồi chứng nghiệm trên thân, trên tâm, trên nhận thức, và trên trí tuệ về
chân lý mà ta đã ngộ trước đây. Chứ không phải ta ngồi đó mô tả cho người khác biết về trạng thái mà ta sẽ được hòn
ngọc quí đó qua sự tưởng tượng của ta.
Trong Thiền, ngộ lý là điều kiện cần, thể nhập lý mà ta đã ngộ là điều kiện đủ. Chứng nghiệm lý là hoàn thành mục
tiêu mà ta đã nhận ra qua giáo lý. Đây là 3 sự liên kết chặt chẽ trong Thiền.
TÁC DỤNG CỦA HỒI ĐÁP SINH HỌC
Khi thể nhập, ta bắt đầu kinh nghiệm tiến trình hoạt hóa trên thân, trên tâm, và trên trí tuệ tâm linh. Những tiến
trình hoạt hóa này tạo ra những tác dụng sinh học trong cơ thể. Thí dụ, ly tâm máu, hạ huyết áp, hạ đường trong máu,
hơi nhiệt tỏa ra... Kết quả, ta biết rằng thân bệnh của ta thuyên giảm hay chấm dứt. Tâm ta thanh thản, nhẹ nhàng,
không còn vướng mắc những tùy miên thành kiến, định kiến, thiên kiến chủ quan về người khác, việc khác; trí tuệ ta
trở nên sáng suốt trong nhiều lãnh vực... Ta trở nên chững chạc và điềm đạm. Trí năng của ta đã thực sự tỉnh ngộ.
Ta không còn thích phát ngôn về điều mà ta tưởng tượng, hay chưa thực sự chứng nghiệm. Những tác dụng này được gọi
là Hồi Đáp Sinh Học Trong Thiền.
SỰ KHÁC NHAU GIỮA HAI BỐI CẢNH SỐNG
Ngày xưa, tuy khoa học về Não bộ chưa được phát minh, người tu Thiền cũng mang lại kết quả tốt cho thân-tâm, và trí
tuệ tâm linh; nhưng bối cảnh sống vào thời đó khác hơn bối cảnh sống của con người ở vào thời đại tiến bộ về khoa
học-kỹ thuật và nhiều áp lực thường xuyên đè nặng lên chúng ta như hiện nay.
Ngày xưa, con người không sống trong môi trường ô nhiễm. Con người gần thiên nhiên. Con người không mang nhiều
trách nhiệm trong gia đình, ngoài xã hội như hiện nay. Con người không bị các áp lực do con người tự đặt ra để khống
chế lẫn nhau dưới những hình thức chính trị, kinh tế, chiến tranh, luật pháp, và tôn giáo. Con người không lo trả
nợ tiền nhà, tiền điện, tiền nước hằng tháng, không lo sợ bị thất nghiệp, không lo sợ chiến tranh và những nghĩa vụ
quân sự mà mình có trách nhiệm trong cuộc chiến tranh đó. Nói chung, con người không bị điều kiện hóa bởi những điều
kiện do con người thiết lập. Vì thế, sự dụng công tu tập Thiền của người xưa thuận lợi hơn người của xã hội văn minh
mà xa rời thiên nhiên như hiện nay.
Hiện nay, trong cuộc sống tạm gọi là văn minh của chúng ta, chúng ta thường xuyên bị nhiều áp lực từ nhiều phía
dồn đến: từ áp lực công ăn việc làm đến những áp lực sinh hoạt kinh tế, chính trị, tôn giáo, chiến tranh, và hoàn
cảnh của xã hội mà ta đương sống. Đầu óc chúng ta thường xuyên căng thẳng. Chỉ vì chúng ta thường xuyên đương đầu
nhiều vấn đề phức tạp trong cuộc sống hằng ngày. Chúng ta chịu đựng nhiều áp lực của nhiều phía dồn đến. Tâm chúng
ta khó ổn định, khó hài hòa với môi trường. Muốn hài hòa, muốn tồn tại, và làm cho cuộc sống được cân bằng để phát
huy trí tuệ tâm linh, thật là điều khó đối với chúng ta. Đấy là lý do chúng tôi muốn nói ngày nay tu Thiền khó hơn
ngày xưa.
Tóm lại, để thích nghi với hoàn cảnh sinh hoạt hiện nay, giúp các bạn mới đi vào Thiền biết rõ giá trị của sự
thực hành thiền đúng Pháp, đúng kỹ thuật, đúng sự tác động vào não bộ, và tránh những hậu quả không tốt cho thân,
tâm, và trí tuệ tâm linh khi thực hành thiền, bài Hồi Đáp Sinh Học Trong Thiền được soạn ra.
Mong bài này sẽ giúp ích các bạn mới đi vào Thiền có hành trang phù hợp theo kiến thức thời đại, phù hợp theo
căn cơ và nhu cầu của mỗi vị. [Xin đọc tiếp trang 2]