Bài đọc thêm số 2 - Hệ Thần Kinh Tự Quản
(Trang 2/6)
ĐẠI CƯƠNG
Hệ thần kinh Tự quản (HTKTQ) là một phần của hệ thần kinh ngoại biên. Nó là phương tiện để cơ thể biểu lộ những trạng thái
xúc cảm (emotional states) và sự nhận biết (awareness) của chính mình. Nó gồm Giao cảm thần kinh và Đối giao cảm thần kinh.
Khi Giao cảm thần kinh bị hoạt hóa (activated) trong việc đáp ứng (response) thích hợp về những sự thay đổi môi trường chung quanh, nó tiết ra chất sinh hóa
học (biochemical substances) để cơ thể thích ứng trước tình thế theo sự phản ứng tâm lý xúc cảm tạo ra. Trong lúc đó Đối giao cảm hoạt động
liên tục để điều hợp nhiều cơ quan trong cơ thể, tạo ra sự điều hòa trạng thái sinh lý của nội tạng như tiêu hóa, bài tiết, và tim mạch.
Cả hai hoạt động để duy trì sự cân bằng bên trong cơ thể làm cho chúng ta được khỏe mạnh, nhưng nếu vì lý do nào đó, tâm
chúng ta căng thẳng, quá căng thẳng, như sợ hãi, giận dữ, lo âu, xúc động, sự cân bằng không còn bình thường nữa. Lúc bấy giờ những chất sinh
hóa học liên hệ đến trạng thái tâm căng thẳng sẽ tiết ra làm cho cơ thể mất cân bằng. Bệnh bên trong nội tạng (inner organs) sẽ có cơ hội
phát sinh. Bằng sự thực hành Thiền đúng kỹ thuật, ta sẽ biết cách điều chỉnh những rối loạn chức năng bên trong cơ thể, đưa đến thân khỏe
mạnh và tạo ra sự hài hòa thân tâm và môi trường chung quanh.
Ý NGHĨA
"Autonomic" ("tự quản") xuất nguyên từ tiếng Hy Lạp là "autonomia," có nghĩa "độc lập." Do đó, "tự quản" có nghĩa "tự quản
lý hay tự điều hành theo qui luật riêng mà không có tri thức tham dự." Vì thông thường chúng ta không thể kiểm soát những hoạt động của tim,
phổi, huyết áp, mạch máu, hay các tuyến (glands) và sự vận động thức ăn qua đường tiêu hóa. Có nghĩa những bộ phận nội tạng tự hoạt động mà
ta không biết những tiến trình hoạt động của chúng như thế nào. Mặt khác, nó cũng được hiểu là hệ thần kinh "không ý chí." Vì thế, hoạt động
tự quản thường được xếp vào loại hoạt động không do ý chí điều khiển. Ta không thể ra lệnh những bộ phận nội tạng theo lệnh của ta. Nó hoạt
động ít hay nhiều do sự tự động bên trong cơ thể qua những sự tương tác lẫn nhau (interactions) của các bộ phận bên trong cơ thể. Chúng ta
cũng không biết hoạt động của nó như thế nào vì nó được cấu tạo bên trong cuống não, phần dưới của não bộ. Đây là nơi những hoạt động chủ yếu
là ngoài tri thức hay ngoài ý thức biết.
ẢNH HƯỞNG
Ngày nay nhờ sự khám phá của các nhà khoa học thần kinh, chúng ta biết thêm rằng ngoài sự tự quản lý, tự hoạt động của nó,
mặt khác hệ Thần Kinh Tự Quảng cũng chịu sự tác động hay bị ảnh hưởng bởi 4 cơ chế ý căn, trí năng, ý thức, và cơ chế tánh giác qua trung gian của khu
Dưới Đồi (Hypothalamus). Ở mặt này TKTQ không đóng được vai trò độc lập như từ xưa nó đã được qui định trong nghĩa "tự quản trị" ("self-governing");
trái lại, phần lớn nó chịu ảnh hưởng sự tác động trực tiếp của Dưới Đồi (Hypothalamus). Dưới Đồi được xem như là "tuyến chủ" (the "Master gland")
của hệ thống tuyến nội tiết, vì nó tác động đến vỏ não, đến hệ thần kinh tự quản, và đến hệ thống tuyến nội tiết mà bắt đầu từ tuyến Yên. Bên
trong khu Dưới Đồi có chứa nhiều nhóm hạt nhân. Mỗi nhóm chứa những thần kinh dẫn truyền riêng biệt. Ngoài ra, nó đóng vai trò điều hợp các
chất nước hóa học trong tuyến nội tiết và kiểm soát TKTQ. Rồi đến lượt nó, Dưới Đồi, lại nhận những tín hiệu niệm từ 4 cơ chế:
- Ý căn (suy nghĩ, tính toán; lý luận, xét đoán; biện luận),
- Trí năng (suy luận, vẽ vời, tưởng tượng),
- Ý thức (phân biệt, so sánh, hai bên) để tạo ra các loại tâm xúc cảm/xúc động như sân hận, lo âu, nghi ngờ, sợ hãi, và suy luận, suy đoán,
vẽ vời, đặt điều, tưởng tượng khác nhau mà chủ thể là "cái ta dính mắc triền miên."
- Hoặc nó nhận những tín hiệu niệm từ cơ chế trí năng tỉnh ngộ, hay cơ chế tánh giác (chân tâm), chủ thể là "Ông Chủ" hay "Chân Ngã" để tạo
ra những quá trình thanh thản, vắng lặng nội tâm, tỉnh giác, thầm nhận biết, tỉnh thức biết, nhận thức không lời. Nói chung, nó biểu lộ những
sắc thái vọng tâm và chân tâm do "cái Ta"--khi đóng vai phàm, khi đóng vai thánh--tác động! Phần lớn sức khỏe con người--mà chính yếu là nội
tạng--đều dựa trên những chức năng tác động của nó.
KHẢ NĂNG CỦA THIỀN
Hiện nay bằng phương pháp "thực hành y khoa tâm thể" (psychosomatic medical practice), người ta có thể điều chỉnh nhịp tim.
Riêng thông qua Thiền (Quán, Chỉ, Định, hay Tuệ/Huệ), người thực hành có khả năng tạo ra sự hài hòa hay cân bằng được 2 hoạt động của Giao
cảm thần kinh và Đối Giao cảm thần kinh. Khi 2 hệ này cân bằng, con người sẽ kinh nghiệm thân khỏe mạnh, tâm an lạc, trí tuệ sáng suốt trong
nhiều lãnh vực. Chỉ vì cả 2 hệ thần kinh này đều chịu sự tác động của Dưới Đồi.
Hồi đáp sinh học trong Thiền được tạo ra dựa trên cơ sở này. Đó là ta dùng một trong những phương tiện của Thiền như Quán,
Chỉ, Định hay Huệ/Tuệ để áp dụng các chủ đề liên hệ đến phương tiện dụng công qua 1 trong 5 giác quan. Lập tức 1 trong 5 giác quan đó liền
tác động vào hệ thần kinh Tự quản, làm cho Giao cảm hoặc Đối giao cảm bị tác động...
Trên thực tế, phần lớn sức khỏe con người dựa trên nền tảng cân bằng hay không cân bằng của 5 hệ thống bên trong cơ thể:
- Một là hệ thống cấu trúc cơ thể và những chức năng của chúng, như xương, thịt, da, gân, dây thần kinh, mạch máu.
- Hai là những tiến trình sinh hóa học (biochemical processes) bên trong cơ thể do các chất hóa học trong các thức ăn, uống, hút xách, hít
thở thấm nhập vào cơ thể qua các đường hô hấp và tiêu hóa.
- Ba là những thứ bệnh do truyền nhiễm và do môi trường ô nhiễm chung quanh gây tác động vào cơ thể.
- Bốn là những rối loạn chức năng của tế bào thần kinh do chúng bị nhiễm độc tố thức ăn/uống và do cá nhân vận dụng sai lệch chức năng của
chúng để dụng công tu Thiền như tưởng tượng hay tập trung tư tưởng quá mức vào đề mục dụng công.
- Năm là những tiến trình xúc cảm của tâm phàm tục và những khuynh hướng tâm linh tạo nên.
Với xúc cảm của tâm phàm tục như chiến đấu, tranh tài, tranh giành, ganh đua, bực bội, bực tức, đố kỵ, ghen ghét, nghi kỵ,
sợ hãi, lo âu, sầu khổ, oán hận, giận tức, hậu quả đưa đến là cơ thể không thể tránh được bệnh tật.
Với hoạt động của tâm linh, cơ thể sẽ tự nó chữa được bệnh và bảo vệ sức khỏe trọn vẹn cho nó. Ngoài ra, với hoạt động tâm
linh, ta còn mang lại sự hài hòa xã hội, nơi mà ta đang sống trong đó. Sự hài hòa xã hội này chính là những mối hài hòa giữa cá nhân và gia
đình, giữa cá nhân và bạn bè, giữa cá nhân và cộng đồng. Sự hoạt động tâm linh này chính là những cách thực hành các loại Thiền đúng pháp,
đúng kỹ thuật. Qua đó người thực hành chẳng những có khả năng điều chỉnh bệnh tật của mình mà còn có khả năng phục hồi năng lượng sinh
học (biological energy) bên trong cơ thể của chính mình.
Tóm lại, bằng 1 trong 4 phương tiện như Quán, Chỉ, Định, Huệ, và kỹ thuật thực hành của Thiền, ta có khả năng tạo ra sự hài
hòa hay cân bằng bên trong cơ thể và phát huy trí tuệ tâm linh.
Sự bảo vệ sức khỏe của ta sẽ tốt hơn, nếu ta biết rõ hoạt động của Hệ thần kinh Tự quản để ứng dụng trong Thiền. [Xin đọc tiếp trang 3]