Bài đọc thêm - Điện Não Đồ


Thầy Thích Thông Triệt

Mở Đầu - MƯỢN THIẾT BỊ KHOA HỌC ĐỂ NHÌN THẤY TÂM

Thông thường, bằng hai mắt thường, người bình thường không thể nhìn thấy hình dáng Tâm như thế nào và màu sắc của nó ra sao. Ngày nay, bằng kính hiển vi điện tử hay bằng máy PET 1 hoặc máy chụp hình não bộ MRI, và máy Điện Não Đồ, với hai mắt thường chúng ta có khả năng nhìn hoạt động của tâm và theo dõi hoạt động của nó dưới nhiều dạng khác nhau trên các vùng ở vỏ não, qua máy vi tính (computer). Đây là kết quả của những công trình nghiên cứu và thiết lập của các nhà khoa học từ thế kỷ 19 đến cuối thế kỷ 20.

Ngày nay với những thiết bị tối tân hoặc đơn giản, các nhà não học đã chứng minh con người có khả năng nhìn thấy được những dòng suy nghĩ, cảm thọ, ý thức, nhận thức, và tri giác của mình trên máy vi tính thông thường. Chỉ vì hầu hết suy nghĩ, cảm thọ, ý thức, nhận thức, và tri giác của con người đều phát ra những loại sóng não 2, nên con người có thể dùng máy để chụp, để đo, và nhìn thấy các loại sóng não đó hiện lên trên màn ảnh máy vi tính.

Các loại sóng não này phát ra xung lực thần kinh (nerve impulses), được gọi là điện thế (action potentials). Điện thế này di động ngang qua vỏ não và truyền vào Hệ thống viền não. Vỏ não là một cơ chế gồm nhiều định khu. Các định khu đó chứa nhiều chức năng tâm lý, sinh lý, lý trí, tri giác, ý thức, nhận thức, suy nghĩ, vận động, cảm thọ, ngôn ngữ, sáng tạo, nghệ thuật, ký ức, trí năng, trí thông minh, và trí tuệ tâm linh...

LUI VỀ QUÁ KHỨ

Trở lui những thế kỷ về trước, khi hoạt động điện tử chưa hình thành, nếu cho rằng tâm phi vật chất như vào thế kỷ 17, ông René Descartes (1596-1650), nhà Toán học và Triết học Pháp, đã công bố thì rất đúng. Vì chúng ta không nhìn thấy hình dáng tâm ra sao, sự tương tác giữa tâm và não như thế nào, và tâm tác động ra sao đến hệ thống tuyến nội tiết và nội tạng. Tuy nhiên, nếu cho rằng vì tâm phi vật chất nên nó không có nơi xuất phát thì quan điểm này hoàn toàn sai. Lý do, nếu không có nơi xuất phát, vậy tại sao có những nỗi buồn, khổ, vui, cười, hân hoan, sân hận hiện trên gương mặt? Giống như trường hợp một người khi nghe điện thoại, nghe radio hoặc nghe băng cassette và xe truyền hình, người ấy muốn tìm người nói trong điện thoại, người phát ngôn trong radio hay máy cassette, hoặc máy TV, thì người ấy không bao giờ thấy được những nhân vật trong đó. Nhưng nếu cho rằng các âm thanh được nghe và hình ảnh được thấy không phải ở trong ống nghe điện thoại, trong máy radio, máy cassette hay TV phát ra vì trong đó không có người, thì lý luận này trái với sự thật. Cũng vậy, nếu bảo rằng tâm phi vật chất, ta không thể thấy hình dạng của nó, nên nó không thể ở trong thân của ta và cũng không thể tạo ra bệnh tật cho thân thì sự hiểu như thế giống như trường hợp một người muốn tìm kiếm nhân vật bằng xương, bằng thịt trong điện thoại, TV hay radio, hoặc cassette vậy. Vì thực tế, khoa học đã chứng minh rằng hầu hết người mắc bệnh tâm thể đều do tâm của người đó bất an, do tâm của người đó rối loạn hay tâm quá căng thẳng, quá lo âu, sợ hãi tạo ra. Và muốn chấm dứt bệnh tâm thể trong chừng mực nào đó, các nhà tâm lý học hiện đại nhận thấy Thiền có khả năng giúp ta đạt được mục tiêu này. Vì Thiền chú trọng đến việc điều tâm (regulating the mind) bằng cách dẹp quán tính suy nghĩ lăng xăng, trí năng biện luận, và ý thức phân biệt, để thay vào đó là hoạt động của cơ chế tánh giác, tức chân tâm.

Như vậy, tâm tuy không hình tướng, nhưng nó có chỗ nơi xuất phát. Và chỗ xuất phát đó từ trong não bộ. Giống như xưa kia khi đức Phật từng công bố trong kinh Rohitassa, rằng: sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều không ở ngoài tấm thân cao một trượng này!

Hôm nay trong lớp Thiền Căn Bản, chúng ta mượn thiết bị Điện Não Đồ để nhìn thấy sự biểu lộ chính tâm của chúng ta qua máy vi tính dưới dạng sóng não.*

* Gần đây, vào trung tuần tháng Sáu, năm 2007, chúng tôi cùng tăng đoàn là thầy Không Phổ, sư cô Triệt Như, và sư cô Tường Liên, cùng với ba thiền sinh cư sĩ là cô Minh Vân, cô Minh Huệ, và chú Quang Nguyên của Đạo tràng Tánh Không Stuttgart, (Nam Đức), đã đến Đại Học Tuebingen để chụp hình não bộ bằng máy fMRI khi không thiền và khi thiền. Phần chụp hình này do hai giáo sư của trường phụ trách: Dr. Michael Erb và ông Ranga. Kết quả cho thấy trong khi thiền, 5 vùng không động: (1) Vùng ngôn ngữ thứ nhất: Wernicke, (2) Vùng ngôn ngữ thứ hai: Broca, (3) Khu Dưới đồi (Hypothalamus), (4) Tiền trán não trái và phải, (5) Ký ức vận hành (working memory), Ký ức Ngắn hạn và Dài hạn; ngược lại vùng Nhận thức sau bán cầu não trái, thuộc thùy đỉnh (Parietal lobe) hoạt động. (Xin xem hình ở phần Phụ Lục).

ĐỊNH NGHĨA

Hỏi: Điện não đồ là gì?

Đáp: Điện não đồ (Electro-encephalogram = EEG) là dụng cụ để đo sự phức tạp to lớn của não con người, gồm hàng chục tỷ tế bào não (neurons) đương trong những trạng thái:

  • Hoạt động thông qua các tiến trình suy nghĩ, suy luận, phân biệt, hồi tưởng, duyên theo những ký ức bằng sự nói thầm hay đối thoại thầm lặng;
  • Hoặc đương tưởng tượng từ trong não, đương dùng tự kỷ ám thị để dụng công;
  • Hoặc đương áp dụng những bước không nói thầm, biết, chỉ biết để dụng công dưới dạng phân tích của sự đáp ứng điện (the electrical responses) của não bộ, được ghi lại bằng các sóng não. Các loại sóng não này được truyền qua máy vi tính (computer), sau đó ta nhìn thấy các loại sóng não đó hiện lên trên màn ảnh máy vi tính.

TRỢ DUYÊN DỤNG CÔNG

Để trợ duyên dụng công có kết quả tốt, các trung tâm Thiền Phật giáo hay Thiền Yoga tại vài nơi trên thế giới, như Nhật, Mỹ, và Ấn Độ đã dùng điện não đồ (ĐNĐ) để đo mức độ tâm thức, tức Thức của Ý* của người thực hành thiền đã xảy ra như thế nào trên màn ảnh máy vi tính, lúc họ đương thực hành các chủ đề trong Thiền.

* Tâm thức (mental consciousness), từ Phật giáo gọi là "Ý Thức" (Manoviññāṇa) hay dịch âm là "Mạt na thức."

LƯỢNG GIÁ

Bằng cách đo này, họ căn cứ vào đó để lượng giá mức độ dừng niệm hay kiểm soát niệm tạp nhạp của người hành thiền đến đâu, sau thời gian tu tập trong một khóa thiền: từ 2 ngày đến 10 ngày, hoặc từ 3 đến 6 tháng, hay nhiều khóa: từ 1 đến 5 năm. Thông thường thời gian kéo dài sự đo từ 5 phút đến 10 phút.

ĐÁNH GIÁ PHƯƠNG PHÁP

Trong hướng thực hành thiền mới, để cụ thể hóa lời dạy của Phật và chư Tổ là:

  • Làm chủ tâm ngôn hay làm chủ ngôn hành là Tầm và Tứ 3 hoặc không suy nghĩ, không lời, và
  • Làm chủ ý hành là không theo vọng để tánh giác hiển lộ

Từ năm 1997, chúng tôi đã áp dụng cách "đo tiến trình tâm" của thiền sinh bằng máy Điện Não Đồ (ĐNĐ). Tiến trình này gồm 2 phần: vọng tâm và chân tâm.

Nhờ áp dụng cách đo ĐNĐ, chúng tôi đã đánh giá được phương pháp hướng dẫn của chúng tôi qua các kỹ thuật và "chiêu thức" (gimmicks) làm chủ tâm ngôn, hay dừng vọng tưởng, hoặc cao nhất là an trụ trong "Như vậy" (Tathā).

Từ năm 1997, trong khóa Thiền Căn Bản thứ ba tại Nam California, chúng tôi đã đưa phương pháp đo ĐNĐ vào Thiền.

Những năm tiếp sau đó, sau mỗi khóa Tu Học từ 7 ngày, 10 ngày, 3 tháng, 6 tháng, hoặc 1 năm, 3 năm, chúng tôi đều đo hoạt động sóng não của thiền sinh để hướng dẫn họ cách thực tập làm chủ tâm ngôn để vào Định. Tâm ngôn mà làm chủ được, người hành thiền sẽ vào Định dễ dàng. Qua đó, nội tâm sẽ chuyển hóa, và trí tuệ tâm linh cũng sẽ có điều kiện phát huy rộng lớn; đặc biệt là ta có khả năng phục hồi ký ức và làm cho khớp thần kinh (Synapses) mọc ra thêm.

Hỏi: Tiến trình vọng tâm là gì?

Đáp: Tiến trình vọng tâm là sự biểu lộ những mức độ tâm lý xúc cảm đủ loại trong lúc chính thức thực hành thiền mà ta không kiểm soát được tâm ngôn.

Ngoài ra, có những trường hợp khi ngồi thiền, ta áp dụng những phương pháp:

  1. Tưởng tượng, hoặc tập trung tư tưởng vào đối tượng trước mặt;
  2. Cố gắng quan sát hay theo dõi đối tượng đó trên thân hay ngoài thân;
  3. Trí chú hay tụng kinh, hoặc niệm danh hiệu Phật với nhịp điệu điều đặn.

Khi đo ĐNĐ, trong tiến trình này cả 2 loại sóng não Beta hoặc Alpha đều xuất hiện trên màn kiếng máy vi tính.

Hỏi: Tiến trình chân tâm là gì?

Đáp: Tiến trình chân tâm là sự biểu lộ những mức độ nội dung trái ngược với vọng tâm. Đó là khi ngồi thiền, tâm ở những trạng thái:

  1. Biết không lời
  2. Thầm nhận biết
  3. Tỉnh thức biết
  4. Nhận thức không lời, hoặc
  5. Chánh niệm tỉnh giác
  6. Tuệ tri như vậy
  7. An trú chánh niệm như vậy...

Khi đo ĐNĐ, sóng não Theta và sóng não Delta liền có mặt.

Hỏi: Tại sao?

Đáp: Vì đó là những tiến trình định từ thấp đến cao.

TÁC DỤNG

Đối với Thiền, Điện não đồ là dụng cụ cần thiết được dùng để lượng giá mức độ tâm an tịnh hay mức độ dừng vọng tưởng của người hành thiền, sau thời gian tu học từ 7 ngày, 10 ngày đến 1 tháng hay 3 tháng, hoặc 1 năm , 3 năm. Nếu sau những thời gian qui định trên, ta chưa có kinh nghiệm làm chủ vọng tưởng, dù chỉ trong vài giây đồng hồ—trong não vẫn còn nói thầm—ta nên xét lại phương pháp hay kỹ thuật thực hành của ta:

  1. Ta có thực hành đều đặn không?
  2. Phương pháp mà ta đương thực hành có đúng với trọng tâm hướng đến chỗ làm chủ sự suy nghĩ để tánh giác hiển lộ không?
  3. Hoặc ta đã thực hành thiền bằng phương pháp vòng vo? Thay vì vào chỗ "không lời," chỗ "vô ngôn" ta lại chơi trò chơi cút-bắt với niệm? Ta cứ nói thầm mãi trong 4 oai nghi? Ta không hề sử dụng biết không lời, chỉ biết, thầm nhận biết... để dụng công?

(Xin đọc tiếp trang 2)



© 2008 Thiền viện Tánh Không - Sùnyatà Meditation Center